محمد مهريار

273

فرهنگ جامع نامها و آباديهاى كهن اصفهان ( فارسى )

ستارهء شعراى يمانى كه نام يكى از ايزدان و فرشتهء نگهبان باران است . در زبان اوستايى تيشترى ( Tishtrya ) و در پهلوى تيشتر ( Tishtar ) ناميده مىشود . برحسب گاه‌شمارى ايرانيان روز سيزدهم هر ماه به نام اين ايزد نامبردار است و نام ماه چهارم سال نيز « تير » است و در اين روز به علت توافق نام ماه با نام روز زردشتيان جشن مىگرفتند . شاعر شيرين سخن مسعود سعد سلمان كه همهء روزها را با آنچه كه در آن روز به قول تقويم‌نويسان انجام دادنش نيك است ، به نظم آورده و مىگويد : اى نگار تير بالا ، روز تير * خيز و جام باده ده بر لحن زير به هر صورت « تير » چه نام فرشته باشد و چه نام ستاره و چه نام روز و ماه ، در نظر ايرانيان محترم شمرده مىشده است و وزن و وقار سنگين داشته است . چون توضيح بيشتر در اين باره ما را از بحث خودمان خارج مىكند به همين اندازه از لحاظ واژه‌شناسى قناعت مىكنيم تا اندازهء سنگ و سهم اين واژه را در روزگاران پيشين نموده باشيم . در اصفهان دو سه محل به نام تيران و تيرانچى نامبردار است . تيران بزرگتر كه در كتاب آمار ديه‌هاى ايران اصلا آن را نام دهستان گرفته‌اند از توابع شهرستان نجف‌آباد ، ذكرى از خود تيران نيامده « 1 » ولى حقيقت آن است كه تيران در ناحيت غرب شهرستان اصفهان پس از نجف‌آباد ام القراى دهستان كرون به‌شمار است و برحسب مذكور در فرهنگ جغرافيايى اصفهان 6100 نفر جمعيت دارد . « 2 » در حال حاضر تيران بعد از نجف‌آباد بزرگترين شهر اين ناحيت به‌شمار است . آب آن از قنات و هواى آن بسيار دلپسند و محصولاتش گندم و بيشتر انگور است و جادهء شوسهء اصفهان به ازنا - خوزستان از آن مىگذرد و اين‌روزها سخت آبادان است . به داشتن هواى خوب ، انگور خوب و مردمى زحمتكش شهره است . تيران ديگرى داريم كه بر خلاف اين تيران كه تا چندى پيش معمولا تيران كرون گفته مىشد تيران آهنگران ناميده مىشد . اين تيران در حال حاضر چيزى از آن دانسته و شناخته نيست و ما به‌درستى نمىدانيم كه اين آهنگران به چه مناسبت به نام اين تيران اضافه شده است . « 3 » در افواه

--> ( 1 ) - ن . ك . به : نشريهء 289 م . آ . ا . ص 88 و 89 . ( 2 ) - جمعيت شهر تيران در سال 1375 بالغ بر 13517 نفر شده است . ( 3 ) - آهنگران خود ديهى بوده است در جوار تيران كه اكنون در شهر افتاده و از صورت ده خارج آمده‌اند و قريب جوار